Monday, April 6, 2015

MIPUI VANTLANG HMUH LEH HRIAT THEIH A MIZORAMA HARHNA HMASA BER - KHANDAIH HARHNA

(Harhna thlen champha pual a Ni 4.04.2015 a ka ziah)

April ni 4 hi Mizoram a Harhna thlen champha a ni a. Engvânga he ni hi Harhna champha ah ngaih a nih tih leh Khandaih khuaah chuan engtikah nge harhna chu a thlen a, engtin nge mipui vantlâng mit hmuh leh hriatah chu harhna chu a lo lanchhuah dân kan chhui thuak thuak dawn a ni.


Kulhkawn @ Khandaih veng, Phullen


Wales ram leh Khasi ramah Thlarau thianghlim harhna a thleng tih an hriatin Zosap te chuan Mizoramah thleng ve se an ti hlê a. Mairang, Khasi Assembly hmang a Harhna chhim turin kum 1906 kum tir lam khan Mizoram amangin Hmar lam aiawh leh Chhim lam aiawh mi sawm (10) te chu Khasi ramah chuan an kal ta a, Pu Syney Ham te Inah an thleng nghe nghe a ni awm e.

Khasi rama harhna hnathawh an han hmuh chuan mak an ti a, an hrethiam lo lek lek a. Mahse anni ngei pawh chuan thlarau hnathawh chu an zu chang ve ta a. Tumkhat chu an inkhâwm naah Pu Khuma chu a map chhuak a, chutia Thlarau thianghlim hnathawh Mizo zinga a’n lan ve tâkah chuan Mizoramah pawh harhna a thleng ve ta ah an ngâi hial a ni awm e. An châmchhûng hian mumkhat chu Pu Vanchhûnga chu a khawng ta tlat a, an buaipui lai chuan ”Aw Lalpa ka rinhlelhna tlâng aia lian chu i la bo ta a, ka lawm e,” a ti a, a khawng pawh chu a reh ta a. Anni hi Mizo zinga thlarau thianghlim hnathawh HARHNA dawng hmasa tute an nih hmel.

Hetih mêk lai (1906) hian Mizoram lamah chuan, thingtlâng khua a sikul nghet dinna hmasa ber, Sailo lal ropui Vanphunga khua Khandaih, In zali (400) chuang zet khua chuan Tuivâi lui a Sangha tlângvuak an rêl a, an inpuahchah mup mup a. Khandaih khuaah hian Lal Vânphunga Sailo remtihna leh Sorkar tanpuina hmangin Zosap Missionary ten August Ni 1, 1903-ah khan Sikul nghet an lo din tawh a, Sikul chu inkhâwm nân hman a ni mhin bawk a, Kristian pawh an awm ve nial tawh a.

Khandaih Sikul (Din Ni 01.08.1903)

Hetih lai hian Kristiante chuan Pathianni an serh thin avang chuan lal leh Upate chuan Kristiante chu an ngaimawh tan hle a, Kum 1904 khan Khandaih Sikul pawh chu daipawn – Pengthuamthumah te an sawn sak a, mahse sikul nghet a nih avangin Bawrhsap leh Zosapte thu angin a hmun ngaiah dah a ni leh ta a. Khandaih Sikul a zirtirtu hmasa ber Hrangsaipuia leh a nupui Saimanliani chu Mizo zinga Kohhran Dan Thianghlima innei hmasa ber niin ni 7.11.1904 Thawhmanni khan Khandaih khuaah hian an innei nghe nghe a.

Khasi ram lama Mairang Inkhâwmpui chu a miak ta a. A chhim tura Mizoram amanga kalte chu an rawn haw kawngah Silchar an thlen chuan, a chhan engmah hriat si lohin an inbe tui lo tlâng hle mai a, Rev. SR Lalkailuaia sawi dan phei chuan “an tum hmur hlawm” a ni awm e. Mizoram chhûng Neihbawih an thlen chuan an zîng a mi Pu Thanga chuan an awmdân chu fel lo a ti a, tumah in be mha peih lova inhuatna nei niawm taka ngaih mha vak lo va an awm chhan chu sawifiah a mûlin a hre ta a. An han sawi ho ta a, a tu a mah chuan engmah a chhan sawi tur an hre lo a, Setana hnathawh a nih an ring ta a.

Kum 1906 April Ni 4, Nilaini chawhnu lamah Mairang kal hawte chuan Aizawl an lo thleng a. Chaltlâng an thlen chuan Khiang buk hlimah an hahchawl a, a mal te te chuan an mawngmai ta a. Chutia an mawngmai lâi chuan Pu Zathanga chuan Êng a hmu a, a lo hniam zel a, an vaia an mawngmai kim chuan Êng chu a bo ta a, an zîngah chuan a awm ve ta niin an ngâi a. An haw kawnga an inbiak duh lohna leh an inrem loh rûkna te pawh chu a lo bo ta nghâl a. Thlarau thianghlim hnathawh chuan Remna a rawn thlen a ni ngei ang.

Tichuan April ni 4, tlai 6:00 velah Mission veng an thleng a. An zuk kalna ah thlarau thianghlim hnathawh chu an chungah thleng ve bawk mah se, Mission veng an thlen hnu leh a tûk ah pawh chuan Thlarau thianghlim hnathawh leh harhna lam rêng rêng engmah a lang zui lo a. Harhna pawchhuak tura Khasi ram kal te pawh chuan chutia engmah mipui vantlang hmuh leh hriat a harhna hnathawh a lang mai lo chu, a rukin nuam lo an ti deuh hial a ni awm e.

Hetih lai hian April ni 6, 1906 Zirtawpni chuan Khandaih khua chu Tuivai lui, Tuiriza chhuah a Sangha tlângvuak turin pachhuakin zan thum riak buhfai nên an feh chhuak mup mup a. Awmhmun an siam fel a, rusum an thlâk fel hnu chuan Mau Pûmah chuangin Sangha lâng hmasa apiang lâk hmasak inchuhin an phe suau suau a. An hlim dar dar hle a ni awm e.

Chutia an buai mup mup lai chuan Hnûnêka Pawite chu Tuivai kam, Phuaibuang ram lamah chuan Sangha an vua tih pawh hre lo niâwm takin a lo zai a, ”Tunge lo lêng leiah hian; Lal Isua Chhandamtu” tih hla a lo sâ a. A châng leh a phun mawlh mawlh a, ”Isua lamah ka mang, nangni chu Setana’n a vêl che u, khâ khâ, a kal hual che u,” te a ti a. Val upa te chuan, ”Khalpuia thawi a ngâi a nih chu, tlangvâl mhenkhat khân hawpui rawh u,” an ti a. Mahse an va en leh chuan a hmâa a awm lohna lamah, Khandaih khaw ram lam luikamah a lo awm leh daih tawh a, tui hleuh a thiam lo a, tumân Pûm hmangin an hruai bawk si lo a, mak an ti hlê a, thlarauin a hruai a nih an ring hlawm a.

Hnûnêka chu Phunglama, Papuia leh Chawngkûnga ten hawpui turin an hruai a. Thui an kal hmâin Banga Lui an thlen chuan Hnûnêka chuan chawlh a rawt ta a. ”Hlâ i sa ang u,” a ti a. ”Lo mang rû ka lo kal dawn e Lalin a tih chu,” tih hlâ chu an sa a, an tui ta êm êm mai a. lawngmai a rawt leh a, an mawngmai lâi chuan lungmhil a vawm rik er er ang thâwm an hria a, chumi hnuah eng thawm ber nge hriat loh hi a rawn ri huau huau a. An mawngmai zawh a an han hawi vêl pawh chuan engmah an hmu si lo a, Vapual thlâwk ri a niang an ti a. Hnûnêka chuan, ”Ka harh ta e, i kir leh ang u,” a ti a, Sangha vuakna lamah chuan an kir leh ta a.

Mizo Kristian Martar Hmasaber Tv. Chalbuanga Lungdawh @ Phullen


April Ni 8, Pathianni chuan Hnûnêka Pawite leh a mhiante chu Tuivâi kamah chuan an zâi a ”Lo mang rû ka lo kal dawn e, Lalin a tih chu,” tih hla an sa leh a, an lâm kual ve map map mai a, Isua lam a mang (Pathian thu awih/Kristian te)) ho chuan an Sangha dap lai chu chawlhsanin an rawn fin ve zêl a, an pung tial tial a, an zâi tui bawk a, thim thleng rakin an zâi a, an lâm ta a. Tichuan HARHNA chu mipui vantlang hmuh leh hriatin a lo thleng ta a. Sangha dap ve lova Isua lam a mang (Kristian te) an zâi a, an lâm chu Val upa ten an hre thiam lo hle a,”Pathianni in Sangha ka dap thei lo te an ti vêl a, Pathian thu awih ho khân a hranin an chan tur chu dap ve se, a hranin Sawng pawh siam ve rawh se” tiin Sangha tlângvuakna amang chuan an in bân mhen titih ta hial a.

Hemi ni April ni 8, 1906 Pathianni a Khandaih khua a Thlarau thianghlim hnathawh avânga Tuivâi kama zâi a, an lâm kual mup mup mêk lâi chuan Aizawl lamah chuan Thlarau thianghlim hnathawh April ni 4 a Chaltlâng hmuna mei êng ang tak an hmuh, an zinga awm ve ta nia an hriat tâk bâk kha chu, engmah thil danglam thleng hmuh leh hriat tur a la awm lo a. Khandaih Khuaah erawh chuan Lal leh vâlupate thu zawm lovin Pathianni serh meuhin an zaikhâwm mêk a, Khasi ram kal ten an hmuh a mak an tih, bân phar a lâm durh durh ang chi te khân an lâm kual mup mup tawh a ni.

Ni 9, April, 1906 Thawhtanni a lo thlen chuan Kristiante (Kha tih lai chuan ‘Isua lamamang an ti mhin a ni awm e) chuan Sangha an dap ve ta a, mak tak main a hma Kristian ni ve lote man ai a lian lian te an man ta teuh mai a. Kristian te leh valupa te chuan an han ngaihtuah mha leh a, Kristian lo te nen chuan an Sangha man sa chu an infinpui leh ta a.

Hemi ni April ni 9 hian Aizawl lamah chuan Mairang a Harhna chhim a kal, Chhimlam aiawhte chu Aizawl School-ah thlahna hun an hmang a, an zaikhâwm a. Chutah chuan Thlarau thianghlim hnathawh HARHNA chu a lo lang chhuak ve ta a. Pi Hlunziki chuan sual puanna a nei a, Pathian hnêna ngaihdam dil a mawngmai pui a ngên nghal bawk a. Mipui kalkhawm chuan mak an ti hlê nghe nghe a, mahse an zai tui tulh tulh a, mawngmaina nên, sual puanna nên an ri ve ta mup mup a. Inkhawm pawh chu an bâng thei lawk lo va. An bân hun sawi dan hi a inang lo a, ”chawhnu lam dar 1:30 pm ah an bang thei chauh a” (Dr.Lalzâma, Ex. Minister) / “Tlâi dâr 4:00pm velah an bâng thei chauh a” (Rev. SR Lalkailuaia).

Khandaih khaw lamah chuan Khandaih paho chu Tuivâi amang chuan Sangha tam tak nen an haw ta a. An haw kawngah pawh chuan thlarau thianghlim hnathawh – HARHNA chu an chang zui zel a, kawng lakah an châwl mhin a, Pathian hla an sa a, an zâi a, an lâm a, an tawp tawp mai thei thin lo a ni awm e. Neihruma chuan hla châng a sawi a, vawi sawmthum (30) lâi te a sawi nawn hial a, an zavai chuan an lam mup mup mai a ni. Khua an thlen hnu leh a tûk ah te pawh chuan mual zawlah an zâi a, an lâm mup mup a. Kristian te chu an lo pung chak ta hle a, Khandaih khaw pum chu a chiah hneh hle a.

KHANDAIH HARHNA amang chuan Kristian an pung zel a, Chawlhni an serh mhin avâng chuan, ei leh bar ah an intodelh loh phah mai an hlau a, Lal leh upate chuan an ngai thiam lo hle a, Kristiante chu an ngai thei lo man ta a. Kum 1906 May thla vel amang chuan Kristian te tihrem tumin hma an la man a, khua amanga hnawhchhuah, vuak, ensan, hmuhsitna te chu Kristiante chuan an tawk ta a. Mahse Isua lam a mang (Kristian) te chu an ding nghet tlat a.

|umkhat chu Pathianthu awih an sawisak, daipawna an dah tâk Chhuana chu a thi emaw tiin a ruang tal hlâwm turin Khandaih tlangval Chalbuanga Chhangte chuan ava ngaihven a, mahse a lo thi lo hlauh a, in lamah a hruai haw a, a bawihsawm ta a. Chu chu Pathian thuawih lo ten an hriat chuan an thinrim hle a, Chalbuanga kutthlâkna remchâng chu an châng rân a, tuthlawhha suih lohin a hnungzângah an vua a, chu an vuakna hliam chu tuar lovin kum 1906-ah a thi ta a, Mizo Kristian Martar hmasa ber a lo ni ta a ni. Tv. Chalbuanga hi tlangvâl fel leh taima, mi tumruh leh zaidam bawk si a nia, Lal Vanphunga pawhin Upa atân a lo sawm hial tawh a, mahse Kristian/Pathian thu awih a nih avangin a lo hnar tawh nghe nghe a ni.

Khandaih a Kristian tihduhdah boruak an hriat chuan Zosaphluia leh Pu Thanga, Vanchhunga, Pasena te chu June ni 3, 1906 Khandaih khuaah hian remthu sawi turin an kal a, Lal Vanphunga chuan chemsen lek meuh a manhmun a lo khawh a, remna thu pawh sawi thei lovin an haw leh ta a. Hemi mum hian Pu Zosaphluia hian Mi 30 lai Zawlbukah Baptisma an chantir a ni.

Lal chhungkua chuan an fate tha pui pui an chan zauh zauh a, a hnu deuhah chuan Khandaih lalnu Lalkaichhungi chu a thi ta hlauh mai a. Lal Vanphunga Sailo chuan Kristiante a tihduhdahna vanga a chunga Pathian thinurna lo thlengah a ngai deuh a, a rilru a nuam lo hle a Kristiante a tiduhdah chu a inthiam lo ru hle a. Zankhat chu a khum bulah mi pali rawn ding a hmu a, chumite chuan, ”Vanah i hming ziak a ni tawh e” an rawn ti a, an bo leh mai a. An ngaihtuah a, a muhilin a hre si lo a, tumah a hmu zui bawk si lo a.

A tukah chuan lal Vanphunga chu zaikhawmnaah zai tui lai takin a lut ve hlawl mai a, Kristian ho chuan mak an ti a, an lo hawi hu mai hlawm a, Kristian ho chu a rawn ti duhdah anga, a rawn vaw dawn a niang an ti a, an hlau hle a. Mahse Lalpa chuan a thil tawn leh pianthar thu te sawi ta zawk a, an hlim hle a, Lal Vanphunga chu Kristianna kawnga thahnemngai berah a tang ta zawk a. Chumi kum Krismas ruai sa turte pawh chu Kristiante thawh a phal lo va, keiman ka tum vek ang a ti a, Lal chuan ruaithehna tur sa chu a tum ta vek a, tichuan Khandaih (a hnu a Phullen ni ta) khua leh a chheh velah chuan Kristianna chu nghet takin a awm zui ta a.

Tichuan Khandaih khuaah April Ni 8, 1906, Pathianni in Pathian thlarau thinghlim hnathawh Harhna chu Vantlâng hmuh leh hriat theih in Tuivâi kam Tuiriza chhuah ah a lang chhuak a. Aizawl ah erawh chuan April ni 9, 1906 Thawhtanni ah Chhim lam palaite haw tur thlahna hmunah a langchhuak ve thung. Moirang kal hâwng te khan Chaltlângah Thlarau thianghlim êng anga lo lang chu April ni 4, 1906 khân an hmu ngei a, mahse mipui vantlâng hmuh leh hriat tur chuan engmah a thleng mai lo a, April ni 9 ah a thleng chauh a ni.

Chutiang chu a ni na a April ni 4, 1906 Nilaini chu Mizorama Harhna thlen ni atan pawm a ni ta zawk a ni.


(Buata Bawihtlung - 9862035204 on 04.04.2015; 2:45pm @ tkt )

Thursday, February 26, 2015

ORGANIC FARMING LEH MIZORAM

Kan ram, Mizoram ah hian Organic Farming hi kan sawi fo thin a, tun hnai hian Central Sorkar Prime Minister Narendra Modi a kaihhruai hian Organic Farming kalpuina turin NE pual hian pawisa tam tak a dah a, chuvang chuan kan state pawhin Organic lam hi a hawi thar leh ta deuh niin a lang.


  MNF Sorkar lai 2005 vel khan Organic State ah kan inpuang hial a nih kha. Khatih lai khan State pawnah ka awm lai a ni ve a, Lo neihna lama zirtirtu Vaipa chuan Mizoram chu Organic State in ni ta rup mai, engtin nge in tih bik le aw, engtingne in kal pui zel dawn? tiin zawt titih in min sawi pui a, chu mi chungchang ziahna chanchinbu te min entir a.


Buh hmun (Sawleng kua)

Tun hnuah Organic certification chungchangah hian tawn hriat eng eng emaw ka nei ve a.  Spices Board of India hmalakna hnuaiah Certifying agency -Indocert leh USOCA kaihhruainain Mizoramah organic certification kalpuinaah ka tel ve tawh a. Mizoram sorkar rawih Panchvati Foundation kal tlanga Certifying Agency pakhat SGS hnuaia Organic Certification kalpuinaah ICS khawih tute zingah ka lo tel ve tawh bawk.

Kangvar ah kan feh @ Muallungthu ram

 Organic Farming hi thil tha deuh anga lang ni mahse, kan ram inrelbawlna hian a la zir tawk loh vang nge, a hlawkna tel miah lovin kan rama Organic Certification scheme te hi kan kalpui ni berin ka hria. Hun kal tawh a kan rama organic farming kan hlawhtlinpui loh na chhan ni a ka hriat then khat te -

1.                    Organic Farming ah hian zawm ngei ngei tur dan tam tak a awm a, heng dan te hi a hau tak ngaihtuahin farmers ten a rah chhuah an la tel tawk lo hle mai a, chu chuan Farmers te zingah dan zawm that peih tawk lohna a siam phah thin.

2.                   Mizoram hi tlangram a ni a, kan thli leh tuichhia te a luang darh thin a. Mual pakhatah ram zim te te mi hrang hrangin kan nei thin si a, Organic huan nei te chuan an ri (thenawm) a Organic ni lo huan nei te nena daidangtu (buffer zone) te siam vek a ngai thin a, heng te hi a awl ai loh em avangin loneitu tam tak chuan an ngaih thah fo thin a, chu chuan huan/lo kha Organic a nihna tur kawngah harsatna a siam thin.

3.                   Kan ramah hian mi pakhatin ram hmun khat mai ni loah kan nei thin hlawm a. Organic huan leh organic huan lo a hmanrua leh bungruate hi, silfai thlap a nih loh chuan hman pawlh mai mai loh tur a ni thin a. Thin, kan thlai thar chhuah te pawh uluk taka sawngbawl a, ip fai tha tak ah khung a, a phurhna Motor te pawh faitha tak, chemical kai lo a nih a ngai leh zel bakah, a dah thatna hmunah pawh organic lo nen in pawlh miah loh a ngai thin a. Hetiang si se hian farmers te hian an zawm lo fo thin a, harsatna a awm phah thin.

4.                   Kan thlai thar chhuah te Organic a nihna anga hralh tur chuan awlsam taka hralh mai theih a ni lo a, Certifying agency kaltlangin thuneitu te hnenah Organic logo te dil a neih phawt a ngai zel a, chutiang si se tur chuan tuna Mizoram market dinhmun nen chuan a la buaithlak deuh a, farmer ten an pawisa mamawh lai tak a, awlsam taka hralh mai theih kha an duh thin.



5.                   Kan ramahhian chemical kan hmang nasa lo hle na a, farmers ten organic farming awmzia kan la hre tawk lo hle a, a hlawkna leh a thatna pawh kan hre fiah meuh lo a. Kan ramah marketing system tha leh kalphung mumal tak a la awm meuh lo a. Chuvang chuan dan leh dun tam takin a phuar tlat Organic Farming hi a tak takin kan la kal pui hlei thei meuh lo a ni.

6.                   Organic Farming siam tur hian Certifying agency rintlak tak hnuaiah kalpui angai a, chutiang tur chuan pawisa sen a ngai a. Farmers ten mahni sum a Certifying agency rawih chu kan la tuipui viau lo a, sum theh chhuah tur kan nei thin lo. Farmers ten Organic farming hlawkna hi kan la tel tawk loh vang te pawh a ni mai thei.

7.                   Certifying Agency te hi Mizoram pawn ami te an ni zel a, kan huan leh ram te uluk taka rawn vil a, rawn endik thin tur chuan an tlin lo fo. Tlang pang leh ruam thuk tak tak a Lo zawng zawng tlawh chhuah vek  chu sawi loh, pahnih khat bak an tlawh peih tak tak lo thin a, chu vang chuan Organic huan kha a nih tur ang a nih loh phah thin a.

8.                   Heng Certifying agency te hi sum tam tak senga rawih an ni thin a, Certifying Agency te hian kan thil thar chhuahte organic anga kan hralh chhuah tak tak theihna ai mahin, an hming chhiat lohna tawk a, an hlawkna tur si kha an rilruah a lian zawk thin niin a lang.  Hetiang scheme hi farmers ten a hlawkna an tel si loh phei chuan, pawisa khawhralna ang lek lekin a ngaih theih hial zawk a ni.

9.                   Kan rama Marketing System tha leh mumal zawk kan neih hunah, kan thlai tharte mumal takin kan hralh theih hunah Organic Farming hi chu kan la hlawhtlin pui theih chauh a rinawm. Farmers ten mumal taka an thlai thar te an hralh chhuah leh theih si loh chuan, hetiang Organic farming kaihhruaina dan hrang hrangte hi zawm a hlawh tak tak thei lo ang.


Sawi tur tam tak a awm a, sawi vek sen a ni hrih lo, duh tawk phawt mai ang.

-          Buata Bawihtlung : 26.02.2015 @ Aizawl.

Saturday, February 14, 2015

VAWIINAH VALENTINE'S DAY

Vawiin chu engtin nge hun ka hman ang aw! tiin rilruah thil hrang hrang a lo lang a. Duh ber nen lenchhuah a, restaurant a eitur tui tak tuiti taka ei dun mai maite a rilruin a suangtuah mek laiin, nausen pawm mau tan chuan chhuahna hun neih a har si.

Chutih mek laiin rilruin National Games a Football Champion, Mizoram Team lo haw hmuahna leh a lawmna programme, Lengpui to AR Lammual te chu tel ve a chak awm duh viau mai.

Rilruin in tih ber tur hre lo ta chu, New Delhi Ramlila Maidan lama AAP hruaitu Arvin Kejriwal-a te swearing in Ceremony lama tel ve mai te a chakawm rum rum mai.

Engpawhnise, hlim tak leh lungawi taka awm tum phawt ila, damchhung hun hmanpui tura Pastor hmaa ka lo tiampui Sangpuii Nu chu duat takin dawm.phawt ila, tlaiah thilpek engemaw tak pe il,  a theih chuan smartphone Rs.xxxxx man vel tal pe ve ila ka ti rilru a.

Chutih mek lai chuan Thu leh hla lam atanga ka Pu chhar thar, miril leh rilru tha eltiang, Sakhaw rawngbawltu ni naran lo Pathian mi dik tak Upa VL Chhawna Ex MD,  Saiha chuan min rawn call a, a lehkhabu ziah kan buaipui mek chu Press atangin tlem a lak thu leh Release na a chanvo neitu turte hnenah an lo chhiar lailawk atana pek kual a trul thu a rawn sawi a. Ina Ka lo nghak ta a.

Zing lama ka rilru ruahmanna zawng chu dahtha in ka Pu VL Chhawna nen chuan kan inzui chhuak ta a. Pu Hiphe, Speaker inah kan kal a, Pu R.Lallianzuala, Lecturer/Secy. Mizo Writer Association inah kan kal leh a, chumi hnuah Chaltlangah kan kalkual nual hnuin Pu Lalthangfala Sailo, Padma Shree te In, Laipuitlangah thingpui kan in leh a, thla te kan la a.

Chumi hnuah Ramhlun lamah kan haw kual a, Pu Chhawna tute Inah thingpui kan inhnuah ka pu haw tur thlah pahin Treasury square ah kan Eureka Restaurant ah Valentine's Day pualin kan putu chuan thil kan ei dun ta a. Nula tlangval inkawp te te a chawl ve te karah kan putu chuan Thla te kan la a, kan hlim dun hle.

Thil kan ei hnu 3:30 pm vel hian ka Pu hi Khatla/Bungkawn ah ka va thlah a, kan tih tur pawimawh zual kan ti zo a, keima ruahman lawk rilruk lam ti turin Bazar lamah ka chhuak let phei leh vang vang a. Valentine's Day puala ka nupui duh tak ka present tur ka va zawng a. A hmasa ber atan Naute (Sangpuii) Diapper tur ka va lei phawt a. Dawr hrang hrangah Mobile phone ka zawng kual a.

Internet lamah ka lo enkual fe hnu a ni na a, lei mai tur ka hre lo hle mai. Company rintlak deuh (branded) ngaisang chi kan lo ni ve khanglang si, pawisa lam a tam.lem si lo. Phone tha pangngai tak, Internet lama fakhlawh em em Zenfone 5 (16Gb) chu lei ka rilruk nghet ta deuh a.

Rilru munal ka put tak hnu a ATM ah pawisa la chhuak tura ka kal lai chuan Mizoram Football Team chu National Games a champion niin Aizawl.an lo thleng chiah a. Ka rei tak deuh avangin Zenfone 5 kawltu awmchhun Sunflower Electronic chu an lo inkhar hman a.

Vawiin Valentine's Day present tur chu vawiin a lei ngei a ngai tawh si. Zenfone5 ka lei theih tak lohah chuan Raimbow, Zarkawt ah Samsung Galaxy .... chu ja va lei ta a. Khua a thim deuh chhulh tawh a, ka thil lei chu ka hawpui vang vang a, In thlen dawnah eitur tlem ka lei hawng bawk a. Nu ber hnenah chuan ka thilpek zawng zawng nen chuan ka intulut ta a....

Buata Bawihtlung: 11:42pm @ Tkt

Friday, February 13, 2015

KUM LAMA UPATE PUAL

Kan dam miau chuan kum a lo tam ve telh telh a, upat hun kan lo thleng ve leh mai thin. Mahse, hetia awlsam taka sawi ang mai hi chuan a thlen theih ngawt bik loh. Kum upa, tar kan tih te ang dinhmun a ding tur hian hringnun kawng thui tak zawh tur a awm a, harsatnate leh dinhmun khirh khan tak tak paltlang a ngai a. Hlimna leh lungngaihnate, thil tam tak paltlang hnua nih theih chauh a ni. Chuvang chuan kum upa nih hi thil namai a ni lo a, malsawmna a ni.

Mi then khat chuan upatna hi dinhmun hrehawm leh khirh tak, natna ang hial tein an sawi thin, mahse chutiang ngawt chu a ni lo. Upatna chu chakna, hnehna leh ropuina a ni a. He khawvel hi a duh duh damreina hmun a nih loh zia chu thlanmual a thlanlung atangtein kan hre thei ang a. He kan awmna “Survival of the fittest” a thlen dik theihna hmun kan khawvel ah hian, kum upate hi eng vanga lo dam rei a, lo upa ta bik nge an nih ang? A thei leh thiam, a tlo leh daihrei te an dingchang thin miau a, chuvang chuan kum upate pawh hi an dam rei ta bik deuh a ni dawn lo’m ni.


Kum upatna hi vanneihna leh malsawmna a ni a, kan Bible ah ngei pawh, “I Nu leh i pa chawi mawi rawh, ..... chutichuan i tan a tha ang a, Leiah hian i dam rei bawk ang” – (Ephesi 6:2-3) tiin, a duhdan anga awm a, a thu zawmtute malsawmna pek a tiam a, chu malsawmna chu Kum Upate chauhin a an neih theih, he lei a damreina hi a ni.

Khawvel a hnam roppui leh hnam upate hian kum upate hi an ngaipawimawh em em a. Thangthar ten an nu leh pa, pi leh pute an ngaihthah mai an hlau hle a. China ramah chuan, Tu leh fa puitling tawh (Adult children) te chuan kum upate an ngaih thah mai loh a, an nu leh pa te phei chu, hmun hla taka awm pawh nise, an tlawh fo thin ngei ngeina tur dan “Elderly Right Law” an siam hial a. Chutiang bawkin France ramah pawh, an nu leh pate nen inzawmna tha tak an neih reng theihna tur dan “Elderly Right Law” an siam ve bawk.

Pu Hrangdawla (L)

Thangtharte ngaihsan Korean hote pawhin an nu leh pate kum 60-na leh 70-na hi ruai nen ropui takin an lawm sak ngei ngei thin a, chu chu tu leh fate mawhphurhnaah an ngai tlat a ni. Tin, hnam taima leh thawk rim, hah chawlhna atana hun pawh pe phal meuh lo Japan ho chuan September ni 15 hi Kum upate Ni atan an hmang a, a ram pumah chawlh (National Holiday) a ni. Hei bakah hian September Thawhtan vawi 3-na apiang hi kum upate zahna ni (Respect for the aged day) atan an hmang thin bawk.


Kum upate hi hnam tin zingah an pawimawh em em vek a. Kan pi leh pute chanchinte, hmasang thilte leh thil tha leh tha lo te kan hriata, kan inhlan chhawn theihna hnar an ni a, ngaihnep ngawt theih an ni lo reng a ni. Hnan upa Judate hnam chanchinah kum upate ropuina leh pawimawh zia kan hmu a. Nu leh pa, kum upate chu malsawmna kengtu an nih zia Esauva te unau chanchin atang pawhin kan hriat kha. Keini Mizote pawh hian kum upate hi kan ngaichang thiam em em a. Kan nu leh pa, kan pi leh pu, kum upate hian malsawmna hi an keng niin kan ngai a. Nupui pasal inneih kawngahte, serh leh sang thil hrang hrangah kum upate malsawmna dawn loh kan hlau hle thin.


Kum upat hnua awm dan te pawh hi zir tham fe zel a lo ni awm a. Vanglai hun pel a inhria, upa a inngai tam tak hi kum upa rual ho zingah chuan thalai zinga tleirawl zuanzang deuh ang an ni ve chauh a. Awmdan thiam a har ve chang pawh a awm ang, chuvang chuan inzir an mamawh ve bawk.

Kum upate hian an tu leh an fate, chhungkua leh khawtlangah dinhmun pawimawh tak an chelh mai a ni lo a, mawhphurhna lian tak an nei tel a ni. Malsawmna thlentu leh chhungkaw tihlimtu an nih theih piah lamah, tu leh fate thlamuang taka awmtir thei tu an ni a. Hmun hla tak tak a chhungkhat laina awmte pawh thlunzawm a, phuar khawm tlat thei tu, chhungkawr ropui tak siam thei tu an ni tih an hriat reng a pawi mawh.



Thuhriltu ropui Billy Graham chuan “Kum upatna hian famkim lohna leh tlakchham tam tak bakah, chona hrang hrang te a keng tel a ni mai thei, mahse chu’ng zawng zawng piah lamah chuan, he kan kum leh hun hnuhnung lam hi, kan damchhung nun atana hlawk tak, manhla tak leh tangkai tak a ni thei a ni” ti a a lo sawi ang khan, kan lo upa ta a, kan chak tawk lo deuh pawh a ni thei, mahse kan hun hnuhnung lam hi dawng dah takin kan hmang mai tur a ni lo a, uluk tak leh tangkai takin hman kan tum zel tur a ni. Kum upate hian kan kum zat nge kan chhiar dawn kan thil tha tih zat tih te chhut ve thin ila. Tar chak lo, tangkaina nei lo ang mai a in ngai ngawt lovin, kan hun leh nun te tangkai taka hman kan tum ve reng pawh a tha awm e.


Kan lo upat tak em avang ngawt te hian kan lo zam palh ang e. Mihringte hi kan kum a tam tawh avanga thi thin kan ni lo va, mihring kan nih avanga thi kan ni zawk tih i hre reng ang u.

Buata Bawihtlung : 12.02.2015, 11:50 PM @ TKT

Friday, January 30, 2015

NI 30.01.2015: NATIONAL CLEANLINESS DAY

       Vawiin 30.01.2015 hi India ramah National Cleanliness Day a ni a. India ram pumah Sorkar leh mipui ten mahni awmna leh hnathawhna, office chheh vel theuh ah faihna hnatlang nei a hmang turin nasa takin kan inpuahchah hlawm a, thil tha tak niin a lang. Chu ni chu vawiin hian kan lo thleng ta.

       Faina leh Thianghlimna hi a hlu a, a pawimawh a, keini mihringte tan hian a tha bawk si. Khawvel hmun hrang hrangah kan thianghlim dan a inang lo a. Keini ram, India hian faina leh thianghlimna hi kan mamawh lehzual niin a lang.

       Pawnlam faina leh thianghlimna hi a pawimawh em em rual hian, Kan mamawh hmasa ber erawh chu Rilru leh Thinlung thianghlim hi a ni.. (Refer – Sam 24:4-5).

          “Kut fai leh thinlung thianghlim nei a,
          A rilru engmah lo mai mai lama dah ngai lo a,
          Bum tuma chhechham ngai lo mi chu.
          Ani chuan LALPA hnên ata malsawmna a dawng ang a,
          A chhandamtu Pathian hnên ata felna a dawng bawk ang.”

       Faina leh Thianghlimna hi a pawimawh a, kan hmuh theih, kan taksa leh kan chhehvel faina mai piah lamah, kan chhungril nun, kan rilru leh ngaihtuahnaah te thleng hian thianghlim tak a kan vawn tlat a tul awm e. Kan rilru chhungril ngaihtuahna hi kan sawi chhuak fo a, chu chu thiltihin a zui thin a, chu chuan chinthan min neih tir thin a ni. Pawngsual, Ruk ruk, tualthah te hi kan rilru chhungrilah kan lo suangtuah lawk fo niin a hriat tlat a ni. Kanchhungril suangtuahna a thianghlim a, a felfai miau chuan sualna leh bawlhhlawhna tam tak hian min kian san thei dawn a ni.

       Kan hmuh theih faina leh thianghlimna hian zahawmna, hriselna leh chawimawina hial pawh a hlawhchhuak thei a. Kan chhungril faina leh thianghlimna phei chuan “Lalpa hnen ata Malsawmna leh felna” a hlawhchhuak thei a ni. Chuvang chuan pawn lam landanah leh chhungril lamah thianghlimna nei turin theih tawp kan chhuah a tul a ni.

       Vawiin National Cleanliness Day-ah hian Faina hnatlang nei ila, kum tluan atan Thianghlimna vawng zel u.


Buata Bawihtlung : 30.01.2015 @ TKT

Thursday, January 22, 2015

ISU, KA THLARAU KHAWVEL NI

Tun  ṭum chu Hla thu lam kan ti ti ve mai  mai teh ang -
.
“Isu, Ka thlarau Khawvel Ni”
( Kristian Hla Bu, No. 282)
.
“Sun of my soul”
( Secret Song and Solo, No. 302)

Tlai lama mut lo hun lai hian,
Lo hahin mit lo kham te chuan,
Hei hi ka duhsam ber lo ni se-
Isua venin ka muhil e.
.
Zingan tlai thlengin min awm teh,
Nang lovin ka nung thei lo ve;
Zan lo hnaih pawh hian tawlh bo suh,
Nang lo hian thih ka ngam loh chu.
.
Vawiinah I nau vakvaian,
I aw nem a pawisak loh chuan,
A chungah khawngaih hna thawk teh,
Suala muthilh phal suh ang che.
.
Damlo awmpui la, rethei pawh,
I malsawmna ngah chu pe rawh;
Zaninah mithhi ngaitute,
Nausen muttui angin mu se.
.
Kan thawh leh hunin hnai ang che,
Malsawmin min lo lenpui the;
Ni tin min pawl la, nakinan,
I hmangaih tuipui kan lut ang.
.
Chang hnihna atangin tarlang mai ang…
        He hla hi Sunday school-ah kan sa a, kan sa tui viau naa, a thu hi a dik tawk lo em aw ka ti a. A hla thu tum leh  a awmziate a tha lo chu ka ti lo a, a lehlin hi a dik lo e pawh ka ti chiah chuang lo a, mahse, a tawngkam hman hi a mak ka ti deuh hlek a, ka’n enchiang a Rev. E. Rowlands a lehlin a ni tih ka hriat kha chuan mak ka ti vak ta lem lo a.
.
        Biakinah hian Bible aiin Hlabu hi ka keng zawk fo a, Hla thute hi ka en chik ve thin a, solfa te hi ka lo chhui ve neuh neuh thin. Hla tha tak tak, kan sak lar tam takte zingah pawh hian, a thu ulh pui pui pawh a awm ve nual mai. Thenkhat phei chu a awmze mumal nei lo ang lek lek te hian ka hre thin. Chutiang Hla thu ulh pui pui chu han enchiang ila, Mizopa irawm chhuak ni lo, Zosap te phuah emaw, lehlin emaw a lo ni tlangpui.
.
        Tawng leh thu ziakte, Grammer-te thiam lem lo mah ila, kan hla sak thinte hi a dik em dik lo em? A hla thu a mawi rm? Mizo tawng dik a ni em? titein ka lo chik a, kan hla sak thin thenkhat hi dik tawk lo riau a hriat ka nei ve thin.
.

        He hla pawh hi ka sawisel thiam chiah lova, rawtna tha zawk leh hla thu mawi zawk han rawt chhuah tur pawh chu hre chiah chuang lo va, mahse a hla thu hi ka en ka en hian, Mizo pa lehlin chu nise, hetiang hi chuan a dah ka ring chiah lo.


HAUSA LEH RETHEI

        Hausakna awmzia hre fiah pha lo mihausa fa an tam a, Retheih awmzia hre fiah miah lo mirethei tam tak zingah an awm bawk.. Hausakna hi pawisa chauh a lei theih emaw ti kan tam a. He khawvel thil, In leh lo, sum leh pai, kan duh zawng ang te chu neih vek a hlimna tluantling neih tum lah kan va tam em! Hengho hian Hausakna chu mahni neih phak tawk a lungawi thiamna ah a awm tih an hre si lo.

        Sum leh pai tam tak a neih avang ngawt a hausa a inngai, hawi pir vah te pawh a awm theih. Pawisa thawk chhuak teuh a khawl khawm teuh, miharsa zawk leh vantlang mipui, tute mahin a zar an zo si loh, mahni tana sum leh pai neih te hmang ral thak thin mite hi chu Pawisa ngah viau mahse, mihausa an ni thei ngai lo, an nun a rethei tlat thin si a. Hausak awmzia hre lo na na na chuan hausa tura inchhekkhawl dan tawk a hre fiah chuang hek lo. A theihna leh thiamna in a tlin baka tam neih a duh phah hial thin a, chu chuan eiruk duhna, ruk ruk duhna hial a thlen thin. Chutiang mi chuan neih belh zel mahse, lungawi hun a nei tak tak lova, duhamna rilru nen neih belh zel tumin rilru rethei takin an khawvel an hmang ral thin.

        Chutih mek lain, mahni it zawng leh duh zawng pawh thawkchhuak peih lo, thawhrim hlutzia hre lova rual awt ve si, engtia thawh chhuah tur nge tih ngaihtuah peih lo va, neih ringawt tum thin mite hi piangsual chikhat – rilru piangsual an niin ka hria. Chutiang mite chuan chantawka lungawi an tum ngai lova, mi ta rukah an tlak phah nge nge thin. Hetiang mi, khawvel thila rethei, sum leh pai nei si lo, rilru rethei em em bawk si te hi mi vanduai ber te zing ami an ni. Mahni thawhchhuah ni si lo va dik lo taka mahni it zawk nei thintute hian an thil neihah lawmna chang an hre tak tak lo va, hlimna tluantling an chhar phah ngai lo.

        Mahni phak tawk leh tlin tawk a dik tak leh rim taka thawk trang trang a, a thawhrim rahte fel fai taka hmang a, mahni neih ang tawk a lungawi taka awm a, midangte tana malsawmna thlentu ni thei thinte hi, Sum leh pai ngah ve le lu lo mah se, an nun a hlim a, an nun a hausa a ni. He khawvelah hian thil zawng zawng hi a neih vek theih loh tih hria a, mahni neih ang tawk a lungawi thiamte tluka hausa an awm dawn em ni.

Buata Bawihtlung : 21.01.2015, 4:00 PM

Wednesday, January 14, 2015

ZUK LEH HMUAM, RUIHHLO THALO LAKAH FIHLIM TURIN I FATE I DUH TAKZET MAW?

        Nausen a lo piana, a bul hnaia awm tam ber leh enkawltu, engkim an tawnhriat neihna chu Nu leh pa te hi kan ni a. Kan awm dan leh kan chezia zawng zawngte hi an hmu ve a, an hria a, an rilruah a cham reng thin a, an bula kan chetzia ang chuan nuchan an zir a, keini, an nu leh paten kan thiltih leh chin thran ang chu an entawn ve fo thin. Chuvang chuan, Nu leh pa zawng zawngte hian kan  fate leh naupang dangte lakah hian kan nun kan uluk a ngai hle a ni.

        Nu leh pa thenkhat leh puitling thenkhatte chuan, Meizial, Sahdah, Tuibur, Zu leh ruihhlo dangte kan khawih a, thup buai eih lovin fate leh naupang dangte hmuhah kan eiin kan in a, kan rui ta thin a. A ruka zu leh ruihhlo khawih tan pawh, fate laka inthup hi har tak a ni a, kan thil chin thran te hi a tha emaw thra lo emaw kan fate hian an hre ve thuai thin.

        Chuti chung chuan kan fate chu zuk leh hmuam, ruihhlo hrang hrang lakah fihlim turin kan duh a, beisena sang tak nen kan thlir thrin a nih hi. Nu leh pa, puitling zawk ten, zuk leh hmuam paipawn reng chungsiin, an hmuh leh hriata ti reng chungin zuk leh hmuam lakah fihlim turin kan fate kan duh a, ti lo turin kan ti a, kan khap a, thren khat phei chuan rui luk luk chung ten fate kan zilh hau thin. Kan zilhna te a sawt mawh deuh a nih pawhin tunge dem vak tur awm chuang le!

        Kan fate hi ruihhlo lakah fihlim a, zuk leh hmuam a inhnamhnawih lo tura ka duh takzet chuan, keini an Nu leh pa, puitling zawkte hi an entawn turin awm ila. An hmuh leh hriatah ngei hian kan fihlim a ni tih lantir ila a thain ka hria. Fate hnenah “Zu hi a thra lo, Meizial hi Cancer thlentu a ni, Sahdah hi a thra lova, a thring bawk si, Drugs hi a thra lo mai ni lovin, a hlauhawm bawk.. etc…” ti thin mah ila, an Nu leh pa “an Lei Pathian” an lo tih hial, an entawn leh thil engkim an lo zir tranna, an bulhnaia awm tam ber te hi, ruihhlo lakah kan fihlim loh a, zuk leh hmuam kan khawih miau chuan, kan fate tan kan thusawi awih leh zawm a harsa viau lo’ng maw?

        Kan fate hi ruihhlo, zuk leh hmuam laka fihlim tura kan duh takzet chuan, kan fate bulhnai, kan Inchhung leh avela awmte hi kan pawimawh khawpin mai. An hmuh leh hriatah ruihhlo, zuk leh hmuam hi awm lo thei se, An chenpui, puitling zawkte, Nu leh pate pawh fihlim ila, Chu tur chuan Nu leh pa ten hma hruai ila a thra.

        Nu leh pa te Zuk leh hmuam, ruihhlo a kan fihlim thei ngang lo a nih pawhin, kan nunphung tibuai khawpin engmah hi tih lo ila, zahawm taka awmin, ruih avanga buai kher lovin, kan tih tur ang te tha takin ti ila, kan mawhphurhnate hlen thei lo khawpin awm lo ila. Thlemna an tawh lohna turin Naupangte hmuh leh khawih theih turin zu leh, zuk leh hmuamte hi dah lo thei ila, a lei tur leh la tur pawhin naupangte tir lo ila a duhawm hle.

        Kan fate tan chhuamawm tak leh mi zinga chapopui tham em ni lo mah ila, an tan entawn tur leh entawn tlakin kan nung em tih hi chhut thrin ila. Mahni insum eih si lovin insum turin kan fate kan ti a ni mai em? Mahni theih loh ti turin kan fate hi kan phut na viau si ang e.

        Puitling, an Nu leh pate, an bul vel amite ber kan fihlim a, kan insum ngar ngar chuan Pathian hruaina nen, kan fate hi Ruihhlo, zuk leh hmuam lakah fihlim a, thianghlim taka awm turin kan kaihruai thei deuh mahna. Tuna i awmdan kha i fate awmdan tur nise i duh ang em? An entawn ber tur i ni si a, han inen nawn teh le?

Buata Bawihtlung 14.01.2015, 5:48PM, @ TKT

Friday, December 19, 2014

Pi Zokhumi, Pu J. Lalsangzuala (L) nupui thih dan hian ka thin a tirim

        Ni 18.12.2014 zingkara Pi Zokhumi, Pu J. Lalsangzuala (L) Ex.Minister nupui thih dan kan lo hriat hian ka thin a tirim ve takzet. Thihnaah pawh hetiang kher kher.. ka va lainat tak em!. 


        Mi hmingtha leh Nu fel hetiang kher khera a thi hi a na ka tih pui hle mai.  A titu hi manchhuak ngei se, dan hnuaiah hremna na thei ber pe mawlh rawh se. 


        He Misual hian PAWISA vanga a that a nih a rinawm an ti. A duh ang tak chuan PAWISA chu hmuin a nei ta ngei a.. a duhthusam PAWISA chuan hlimna a pe ang em?  A hlim a nih pawhin rei a daih dawn reng reng lo tih a chiang. Tunah pawh hlauthawng takin a tlan chhia anga, a biru mek ngei ang. 


        A duh leh neih chak em em PAWISA pawh chu tlanchhiatna leh bihrukna atan a hmangral leh mai mai tho dawn a, hlimna lam chu khawiah..lungngaih mangan, buaina in a nangching mek a, an manchhuah loh nana theih tawp chhuahin a phi buai ang a, an man phei chuan hremna na tak a tawk ngei dawn si a.


        Thiante u, PAWISA hi a hlu a, mahse hlimna tluantling min pe thei lo tih i hre thar leh ang u. Dik tak leh rinawm taka kan thawh ve hram hramna atanga pawisa tlem te te kan hlawhchhuahte hi PAWISA AH RAU RAU CHUAN A LO HLU BER MAI.  


        Awlsam taka Pawisa neih a, rosum ngah thut thut hi i chak lo ang u. Thawhrimna tel lo a neih 'SUM LEH PAI' chuan HLIMNA aiin lungngaihna a keng tel zawk thin si a.


        Pawisa chauh hian hlimna leh hausakna min pe lo va, Pawisa chauh hi hausakna teh nan hman tur a ni lo tih hre thar leh ila.


        Kan Pathian pawh hian a malsawmna hi a pawisa kherin min pe lo a nia, kan mamawh ber pawh a ni lo tih hria ila, tichuan Sum leh Pai itna avanga sual kawng kan zawh phah turte, harsatna kan tawh tur tam takte hi kan pumpelh theih phah ngei ang.


        He misual pawh hian a thawh chhuah nilo Pawisa a itna avanga hetiang hi tawng ta a nih hmel si a. A pawi ngawt mai.

Friday, November 28, 2014

MESSAGING APPN. TEN SOCIAL NETWORKING SITE TE AN LUAHLAN DAWN EM?

        Tunlai Internet khawvel thang zelah Messaging Application te an thrang duang hle a. A bikin tun hnaiah hian Whatsapp leh WeChat te hian hma an sawn nasa a, thiante nena inbiak pawh nan a Social networking site hmang thin tam tak chuan Messaging Application lam an hmang uar thar hle a ni.

        GlobalWebIndex (GWI) ten Research an neihnaa an hmuh dan chuan, Internet hmangtu 83% ten Facebook account an nei a, 47% te chauhin active takin an site an hmang a. Chutiang bawkin Internet hmangtu 62% ten Google+ ah Account an nei a, mahse, active taka hmangtu chu 23 % te chauh an ni.

        GlobalWebIndex hotupa Jason Mander sawi dan chuan tunhnaiah Whatsapp leh WeChat hian nasa takin hma a sawn a, Social network a Message hmanga thiante nena inbe thin chu an kiam a. Miten inbiakpawhna atan Mobile messaging application te hi a tha an tiin, a him tawk an ti hle niin a sawi.

        He Survey zawhna India ram atanga chhangtu 93% zet chuan Facebook account an nei a, mahse 48% te chauhin active takin an hmang a. Tin, khawvel puma thiante nena inbiak nana Faccebook message hmang thintute chu  512 million ( in Q1 2013 ) atrangin 402 million (in Q4 2013) ah, chuta trangin 313 million (in Q3 2014) ah a tlahniam a.

        India ram atranga Survey zawhna chhangtu te zingah engmah post lo, comment pawh pe lo, an mahni kaihhnawih, engnge thil thleng tih hriat nan chauh a lut ve mai mai thin hi Facebook hmangtu zingah 28 % an awm a, Twitter ah 23 % leh Google+ 21% an awm.

        Hetih mek lai hian, Mobile Messaging service - Whatsapp, WeChat etc hmangtute ve thung chu  446million ( in Q1 2013 ) atrangin 538 million (in Q4 2013) ah, chuta trangin 616 million (in Q3 2014) ah pung ve thung.

        Zawhna chhangtu te chuan tunhma angin Facebook hi an ngainat tawh loh thu an sawi a, an hne ve tran deuh a, Social network ah hun an hmang tlem tial tial niin an sawi.

        Hetianga Messaging Appln. hmangtu an pung tâk thur thur chhan hi, free a tam (45%)vangte, inbiak aia hun a heh loh (a rang zawk) (41%) vang te leh thiante tam takin an hman vangte a ni ber niin GWI chuan a tar lang.

        Asia Pacific ram velah chuan Messaging Appln. zingah WeChat hi a chungnung larh a, 337 million laiin an hmang a, India ramah erawh WhatsApp a chung nung ber thung. Kum kalta khan india rama Mobile messaging hmangtu 113% zet in a pung a, thla thum vel a liam leh hnuah pawh a la pung ngei dawn niin an ngaih thu Pu Mander chuan a sawi.

Source: The Hindu. (Mobile Phone atanga chhiar a, chhut chhuah leh chu mit a kham duh hle mai - Buata Bawihtlung)